پژوهش‌نامه بختیــــــاری‌شناسی و اقوام ایرانی

پژوهش‌نامه بختیــــــاری‌شناسی و اقوام ایرانی

جایگاه علم و بیرق در آئین‌های سوگواری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
میترا شاطری
* دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد.
10.22014.2065.15331.117
چکیده
درفش‌ها و علم‌ها نموداری هستند از عقاید، تفکرات، اهداف، و جهان‌بینی سازندگان خود. به تحقیق نمی‏دانیم اولین عَلَم و بیرق‌ها در آئین‌های سوگواری از چه زمان، و با چه جنس، خصوصیات و نقوشی ساخته شده‌اند؟ ولی می‌توان حدس زد که مذهب، در ساخت علم‌ها و بیرق‌های اولیه، نقش مهمی ایفا نموده است. عَلَم و بیرق از دیرباز یکی از مهم‌ترین وسایل استفاده شده در آئین تشیع و در مراسم سوگواری ائمه اطهار(ع) بوده است. لذا پژوهش حاضر با هدف بررسی انواع علم‌ها مذهبی به کار رفته در آئین‌های مذهبی به ویژه آئین‌های سوگواری ائمه اطهار(ع) و در راستای پاسخ‌گویی به سوالاتی همچون: درفش‌های مذهبی مورد استفاده در آئین‌های سوگواری مرتبط با تشیع، چه انواعی داشته و چه نقوشی بر روی آنان ترسیم می‌شده‌است، انجام پذیرفته است. روش گردآوری اطلاعات مورد استفاده در این پژوهش از طریق متون و اسناد کتابخانه‌های، همراه با اطلاعات میدانی و روش پژوهش، نیز توصیفی و تحلیلی می‌باشد. نتایج حاکی از پژوهش نشان می‌دهد که عَلَم، بیرق، کُتَل و توق از انواع درفش‌های مذهبی بوده و استفاده از این اشیاء از دوره صفوی و با رسمیت یافتن تشیع در ایران، در آئین‌ها و مراسم مختلف مرتبط با ائمه معصومین(ص) به ویژه امام حسین(ع)، رونق می‌یابد. گرچه این درفش‌ها در آئین‌های مذهبی استفاده می‌شده‌است اما بکارگیری آن‌ها در میادین نبرد در دوره صفوی(به ویژه در نبرد با عثمانی‌ها)، دلایل مذهبی این جنگ‌ها را نشان ‌می‌دهد. عمده نقوش استفاده‌ شده در علم‌ها مذهبی نیز نقوش کتیبه‌ای، گیاهی و جانوری بوده، که به صورت نمادین به‌کار رفته‌است.
پژوهش‌نامه بختیــــــاری‌شناسی و اقوام ایرانی
دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 5
بهار و تابستان 1403
دی 1403