پژوهش‌نامه بختیــــــاری‌شناسی و اقوام ایرانی

پژوهش‌نامه بختیــــــاری‌شناسی و اقوام ایرانی

تحلیل آیین عبور از سنگ سوراخی در شهرکرد بر مبنای نظریه آیین‌های عبور آرنولدون‌جنپ و توسعه هفت مرحله‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فاطمه مسیبی 1
حمید نصیری 2
1 عضو هیات علمی دانشکده هنر دانشگاه شهرکرد.
2 کارشناس آموزش ابتدایی، دبیر آموزش پرورش چهارمحال و بختیاری، ایران.
.2025.15371.2024.116277
چکیده
در فرهنگ ایران باستان، عناصر طبیعی مانند سنگ، آب و آتش نقشی محوری در آیین‌ها و باورهای معنوی داشتند. سنگ‌های دارای حفره، به‌ویژه «سنگ‌سوراخی‌»، در میان مردم به عنوان نمادهایی از شفا، تطهیر و باززایی شناخته می‌شدند. این پژوهش باهدف تحلیل و تطبیق مراسم عبور از سنگ‌سوراخی‌ با نظریه‌ی «آیین‌های‌عبور» از «آرنولدون‌جنپ» انجام شده است. در باور سنتی منطقه، بیماران لاعلاج و زنان‌باردار با عبور از میان سنگی سوراخ‌دار، برای بهبودی یا زایمان سالم دعا می‌کنند. تحلیل تطبیقی نشان می‌دهد که این مراسم به‌وضوح با سه مرحله‌ی جدایی، گذار و آمیختگی دوباره که ون‌جنپ معرفی کرده، همخوانی دارد. عبور از سوراخ، نماد خروج از وضعیت نامطلوب و ورود به وضعیت جدید سلامتی است. بررسی‌های تاریخی و نمادشناسی نشان می‌دهد که این عمل، ریشه در آیین‌های رازآموزی مهرپرستی دارد که طی آن، فرد از تاریکی غار عبور می‌کرد تا به روشنایی معرفت و زندگی جدید دست یابد. در هر دو سنت، عبور از فضای محدود و تاریک، نماد تطهیر، تحول و تولدی دوباره است. این مقاله با بهره‌گیری از منابع مردم‌شناسی، اسطوره‌شناسی و مطالعات دینی، نشان می‌دهد که چگونه باورهای کهن آیینی، با تغییراتی در قالب فرهنگ عامه تداوم یافته‌اند و نمونه‌ای عینی از حفظ لایه‌های کهن در فرهنگ‌های محلی ایران را ارائه می‌دهد
پژوهش‌نامه بختیــــــاری‌شناسی و اقوام ایرانی
دوره 3، شماره 2
پاییز و زمستان 1403
دی 1403