پژوهش‌نامه بختیــــــاری‌شناسی و اقوام ایرانی

پژوهش‌نامه بختیــــــاری‌شناسی و اقوام ایرانی

امکان­ سنجی و محدودیت­های فنی تولید ماشینی چوقای بختیاری با حفظ اصالت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مجید طهرانی 1
مجید اسدی فارسانی 2
1 دانشیار گروه فرش دانشگاه شهرکرد
2 استادیار گروه ارتباط تصویری دانشکده هنر و علوم انسانی فارسان. شهرکرد
10.22034/BSRIIT.2025.15371.107/bsriit.2026.116611
چکیده
چوقا، به عنوان یکی از مهم‌ترین پوشاک سنتی قوم بختیاری، دارای جایگاهی ویژه در میراث فرهنگی و صنایع‌دستی ایران است. این پوشش پشمی با بافتی خاص و طرح‌های راه‌راه متمایز، علاوه بر کارکرد حفاظتی، نماد هویت و اصالت ایل بختیاری محسوب می‌شود. این پوشاک به طور سنتی با نخ پشم دست‌ریس، رنگرزی طبیعی و بافت دستی بر روی دارهای افقی یا عمودی تولید می‌شود که ویژگی‌های فنی و زیبایی‌شناختی منحصر به ‌فردی به آن می‌بخشد. در دهه‌های اخیر، تغییرات اجتماعی و افزایش تقاضا، ایده تولید صنعتی این منسوج را مطرح کرده است؛ اما بازتولید آن با ماشین‌های بافندگی صنعتی با محدودیت‌های قابل توجهی در حوزه نخ، تراکم، رنگ، طرح، ابعاد و حس لمسی مواجه است. این پژوهش با هدف بررسی امکان‌سنجی تولید صنعتی چوقا، به تحلیل ویژگی‌های ساختاری، چالش‌های فنی، موانع فرهنگی و ظرفیت‌های بهبود کیفیت در فرآیند ماشین‌بافی پرداخته است. این پژوهش به روش تحلیلی ـ توصیفی و بر پایه داده‌های میدانی/مصاحبه با بافندگان و بررسی نمونه‌های موجود انجام گرفته است. مقایسه شاخص‌های نمونه‌های دست‌بافت و ماشینی نشان می‌دهد که تولید ماشینی چوقا در صورت به کارگیری نخ‌های سفارشی با تاب ناهمگن و حفظ بخشی از لانولین، رنگرزی نیمه‌صنعتی با رنگزاهای طبیعی، استفاده از ماشین‌های مجهز به سیستم پودگذاری چندرنگ و کاهش سرعت تولید، می‌تواند به محصولی نزدیک به نمونه دست‌بافت منجر شود. همچنین راهکارهای فرهنگی همچون مستندسازی و آموزش تکنیک‌های سنتی و ایجاد برچسب‌های اصالت برای نمونه‌های ماشینی می­تواند باعث حفظ اصالت و افزایش پذیرش این محصول در بازار شود.
پژوهش‌نامه بختیــــــاری‌شناسی و اقوام ایرانی
دوره 4، شماره 1
بهار و تابستان 1404
آبان 1404