پژوهش‌نامه بختیــــــاری‌شناسی و اقوام ایرانی

پژوهش‌نامه بختیــــــاری‌شناسی و اقوام ایرانی

مروری بر حیات ادبی و شرح احوال و اشعار بیضای جونقانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
10.22034/BSRIIT.2025.15371.107/bsriit.2026.15135.1
چکیده
پژوهش حاضر با موضوع مروری بر حیات ادبی، شرح احوال و اشعار بیضای جونقانی، شاعر عصر قاجار، با روش توصیفیـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. هدف اصلی این پژوهش، معرفی زندگی، آثار و جایگاه ادبی بیضای جونقانی و بررسی ویژگی‌های شعری او در چارچوب جریان بازگشت ادبی است. میرزا محمدقاسم‌خان بیضا در سال ۱۲۵۰ هجری قمری در جونقان دیده به جهان گشود. وی در منابع ادبی با نام‌های بیضای جونقانی، بیضای چهارمحالی و بیضای اصفهانی شناخته می‌شود و تخلص او در بیشتر غزل‌ها «بیضا» است. دیوان اشعار وی مشتمل بر قصاید و غزل‌هاست و در قالب‌هایی چون مثنوی و رباعی نیز اشعاری از او بر جای مانده است. بررسی اشعار بیضا نشان می‌دهد که وی از شاعران وابسته به مکتب بازگشت ادبی و پرورش‌یافته مکتب اصفهان در عصر قاجار بوده است. او در غزل‌سرایی از حافظ، سعدی و فروغی بسطامی و در قصیده‌سرایی از شاعرانی چون سنایی، معزی، خاقانی و قاآنی تأثیر پذیرفته است. شالوده اشعار بیضا از لحاظ محتوایی به سه دسته مدح بزرگان، آموزش و تعلیم، عشق و عرفان تقسیم‌بندی شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بیضا از چهره‌های ادبی سده‌های سیزدهم و چهاردهم هجری قمری است و شناخت زندگی و آثار او می‌تواند در تبیین تاریخ ادبیات دوره قاجار و جریان بازگشت ادبی مؤثر باشد. مفقود بودن دیوان وی در دوره‌ای طولانی سبب گمنامی نسبی او شده و پژوهش‌های اندکی درباره زندگی و آثارش صورت گرفته است؛ بنابراین نگارنده این پژوهش را به رشته تحریر درآورده است.
کلیدواژه‌ها

دوره 4، شماره 1
بهار و تابستان 1404
آبان 1404

  • تاریخ دریافت 03 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 20 تیر 1405