دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
10.22034/bsriit.2026.15178.1041
چکیده
نقد فمنیستی آثار نوشتهشده بهوسیلة زنان، با این هدف که مشخص شود، زنان بر کدام یک از کلیشههای جنسیتی انگشت نهاده و وضعیت اقتصادی و اجتماعی خود را چگونه توضیح داده و در برابر مقولة جنسیّت چه واکنشهایی نشان دادهاند، نتایج خوبی در بر داشته و در این خصوص، مقالات زیادی نوشته شده است. از آنجا که زنان در دو نوع از نوشتههای خود؛ یعنی نامهها و خاطرات، بیشتر به موضوعات فمنیستی پرداختهاند، در این مقاله، خاطرات سردار مریم بختیاری (1290- 1353 ه.ق) به روش تحلیل محتوا با رویکرد توصیفی- تحلیلی نقد و بررسی شدهاند و در نهایت مشخص شده که بیبی مریم به عنوان زنی آگاه و پیشرو، بین جنس و جنسیّت تفاوت قائل شده و سرسختانه با کلیشههای جنسیتی مبارزه کرده و نشان داده که حقوق زنان ایرانی، بهویژه زنان بختیاری در عصر وی ضایع شده است. ارث به آنها نمیرسید؛ حق طلاق نداشتند. در انتخاب شوهر خود، آزاد نبودند و در بسیاری از مواقع، وجهالمصالحه قرار میگرفتند تا پدران بهتر بتوانند حکومت کنند. در خاطرات بیبی مریم به وضعیت اقتصادی زنان و بیسوادی آنان بارها اشاره شده و نشان داده شده که مردان از همین بیسوادی آنان سوء استفاده کرده و نوعی استثمار مضاعف را بر آنان تحمیل کردهاند.