گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
10.22034/bsriit.2026.15176.1040
چکیده
دیوها، غولها و لولوهای برخاسته از دنیای دلهره و واهمه، از گذشته تاکنون بخشی از فرهنگ عامه هر سرزمین را دربرگرفتهاند و از گذشته تاکنون کودکان را از این موهومات و ناشناختهها ترسانده تا دست به کار ناشایستی نزنند. در این مقاله توصیفی و تحلیلی سعی بر این شده به صورت موردی، این بچهترسانها در فرهنگ عامه جویم فارس، بهعنوان شهری تاریخی، مورد بررسی قرار گیرد و مشابهات این موارد با اسطورهها، قصههای پریان و افسانههای جهان بیان شود. برخی از این بچهترسانها ریشه در قصههای سنتی، اساطیری و افسانهها دارند که به آنها نیز پرداخته شده، پایهها و پیشینه ترسهای نهادینهشده در اذهان مردم جویم بررسی شدهاست. نتایج به دست آمده حاکی از این است که بچهترسانهای زاییده دنیای تاریکی را میتوان در سه بخش برخاسته از دنیای ترس، حیوانات ترسناک و اصطلاحات دهشتزا بررسی کرد. بسیاری از این ترسهای القایی، شباهتهای بسیاری با داستانهای اسطورهای در دیگر ملل دارند. حضور لولوها، ننه آل، دوالپا، از مابهترون، شوبرک، بچبرک، نسناس، مضرت، ننه باد، ننه آردی، بابا غرغرو، دادا ملکا، ننه فولاد زره، دیو، خاله غیلک، بابا لنگ دراز، گرگ زادمحمود، دوچش بیست انگشت، گوش پشمی و توره، بچهترسانهایی هستند که بیشترین کارایی را برای زاییدن ترس و تنبیه کودک در بین اهالی جویم فارس داشتهاند. اطلاعات این پژوهش، به شیوه میدانی و کتابخانهای صورت گرفتهاست.