گروه معارف، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
10.22034/BSRIIT.2025.15371.175
چکیده
گسترش جهانیشدن، توسعه اینترنت، شبکههای اجتماعی و فناوریهای ارتباطی، همراه با افزایش مهاجرت و شکلگیری جوامع چندفرهنگی، سبب شده است انسانها بیش از هر زمان دیگری با فرهنگها، باورها و نظامهای اخلاقی متفاوت مواجه شوند. این وضعیت، مسئله امکان همزیستی اخلاقی در میان افرادی با ارزشها و هنجارهای گوناگون را به یکی از مهمترین چالشهای فلسفه اخلاق معاصر تبدیل کرده است. رویکردهای رایج در تبیین این مسئله، یعنی نسبیگرایی اخلاقی، مطلقگرایی اخلاقی و کثرتگرایی اخلاقی، با وجود برخورداری از ظرفیتهای نظری، در ارائه راهکاری جامع برای تحقق زندگی مسالمتآمیز با محدودیتهایی روبهرو هستند؛ زیرا عمدتاً بر قواعد، اصول و داوریهای اخلاقی تمرکز دارند و نقش منش اخلاقی عاملان اخلاقی را کمتر مورد توجه قرار میدهند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر چارچوب اخلاق فضیلت و معرفتشناسی فضیلت، امکان همزیستی اخلاقی در جوامع چندفرهنگی را از منظر فضایل اخلاقی و معرفتی بررسی میکند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تحقق همزیستی پایدار نه در حذف تفاوتهای اخلاقی، نه در تحمیل یک نظام ارزشی واحد و نه در پذیرش بیقیدوشرط همه دیدگاههای اخلاقی، بلکه در پرورش منش فضیلتمند شهروندان نهفته است. فضایل حکمت عملی، فروتنی فکری، عدالت، شجاعت، همدلی فکری، گشودگی ذهنی، بخشش و استقلال فکری، ظرفیت لازم برای گفتوگوی مسئولانه، احترام متقابل، داوری منصفانه و یادگیری متقابل را فراهم میسازند و زمینه تبدیل اختلافهای اخلاقی به فرصتی برای تعامل و رشد انسانی را مهیا میکنند. ازاینرو، اخلاق فضیلت میتواند چارچوبی کارآمد برای مدیریت تفاوتهای اخلاقی و تحقق همزیستی مسالمتآمیز در جوامع چندفرهنگی فراهم آورد.